100 header

https://www.ok.ru/profile/591523331094
Пятница, 25 января 2019 10:40 // Прочитано 358 раз

Чыклы җиләк (икенче өлеш)

Башы: http://sahne.ru/blog/ng/9689.html

– Саумысыз?! А-у!
 Гөлләргә су сибә идем, ишектән бөдрә чәчле хатын башын тыкты.
 – Таныйсыңмы, апаем? И-и, гомеркәйләр! Без синең белән егерме биш ел күрешмәдек, Исмегөл малайгынам!

Рәссамның маңгай күзе фотоаппарат кебек, «челт» иттерә дә, мәңге хәтерендә саклый. Шүрәле кытыклагандай чырык-чырык көлгән кунак Гайфия иде. Гәрчә мин аны кыстарга уйламасам да, ул:
 – Рәхмәт, әле генә җизниләрдә чәйләдем, – диде. – Мин утпыскыда, апаем. Сезнең авылда икәнегезне ишеткәч, тукта, мәйтәм, борынгы дуслардан хәл-әхвәлләр сорашыйм, мәйтәм.

 Яшермим, мин Гайфияне күреп сөенмәдем, аның белән бер бүлешер нәрсәм дә юк иде.
 – Син кияүдәме, апаем? – диде тәтелдек.
 – Кияүдә.
 – Ирең кем?
 – Сәнгать.
 – Һи, исеме әкәмәтски икән! Кайда соң үзе?
 – Аерылыштык.
 – Әтәчкәем, шушы чибәрлегең белән ялгызмыни син?! Сайлангансыңдыр әле. Мин күземне йомдым да, первый папавшига чыктым вәт. Ирем шахтур. Авылдан тайганыма да егерме өч ел, Донбасста яшибез, апаем. Син авылдагы хәлләрдән хәбәрдармы? Азаматларның йорты янган икән. Имеш, катыны иренең яшьләй сөйгән кызыннан көнләшкән, ди. Шуның рәсемен яндырмакчы булган икән дә, имеш, бүрәнә мүгенә ут үрләгән, ди.  Гайбәт тиресендә казынган тәтелдек хатыннан тәмам туеп:
 – Йомышың ни иде? – дидем.
 – Бүген Азаматның туган көне. Кич белән котлыйбызмы? Вчүтеки сезнең күршегез, яхшы түгел.
 – Котлыйбыз. 

Йә акылсыз! Гайфиядән котылу өчен ни-нәрсә әйткәнемне дә абайламадым. Тәтелдеккә ияреп Азаматларга керсәң – җүләрлекнең соңгы ноктасына җитәрсең! Бәй, әни дә Гайфиянең җырын җырлады:
 – Кызым, күрше-күлән белән тату яшәгән бәндәсенә Аллаһ рәхмәтен ирештерер, ди. Саттар малаена минем дә сәламемне күндерерсең.
 Кирелегемне җиңдем анысы. Дүртләр тирәсе иде, Гайфия белән капка төбендә очраштык. Ир заты ишегалдында кайнаша иде. Ниһаять, ничә еллардан соң мин аны беренче тапкыр якыннан күрдем! Аның чәчләре сирәкләнгән, баш түбәсендә кояш нурлары уйнаклый иде. Бу инде кайчандыр җиләк белән сыйлаган төз гәүдәле Азамат түгел, бәлки, аның кайбер чалымнарын саклаган бөкре абзый иде. Исәнләшүебез дә тонык чыкты.
 – ...месез...
 – ...сез...

Гайфия минем кебек тартынмады, ирне кочаклап, чүт-чүт битеннән үпте.
 – Туган көнең белән, авылдаш! Исәнлек-саулык сиңа!
 Миңа да әдәп өчен генә берәр сүз кыстырырга иде, чылбырга бәйләнгән эткә карап:
 – Нигәдер усалы – иректә, ә юашы – бәйдә, – дидем.

Азамат капка тимеренә элгән кепкасына үрелде. Аның йөзе кызыл тимгел белән чуарланган иде. 
Мин ир-атның психологиясен аңлар яшьтә идем. Кыяфәтеннән уңайсызлана... Картлык төрле кешенең капкасын төрлечә шакый шул. Ул кайберәүләрнең гомер бакчасындагы чәчәкләрен бик иртә саргайтып киптерә.
 – Юаш дисеңме? Аның шунысы явыз да, – диде ир. – Сарысын тала-тешлә дип котыртучы нәкъ үзе инде. Кызлар, әйдәгез, Әлисә туган көн хөрмәтенә пылау пешергән иде.

Юан биленә алъяпкыч бәйләгән хуҗабикә җәлт кенә табын хәстәрләде. Аның кулы – эштә, теле сүздә иде:
 – Ызбалары азган-тузган дип хурламагыз, туганнар. Күченүебезгә дә яңарак кына. Кагасы-сугасы күп. Азамат фермада терлек карый, бушамый.

Ир белән хатын өстәл янына янәшә утырды. 
Алар матур һәм бәхетле пар иде. Мин оттырган идем... Ә бит егет сызган нәни генә шырпы ул чакта дөрләп кабынган иде. Өтте аның ялкыны, өтте! 
Мин үлеп-бетеп гашыйк идем, мин шашып-тилереп ярата идем. Карлы-буранлы еллар хисләремне суытса да, беренче тапкыр миңа сөеп баккан егет күзләре һаман истә иде...

Өчәү куе кызыл шәраб, ә мин яшел чәй эчтем. 
Өчәү гөрләште, ә мин дәшмәдем. Алар үзләре дә мине әңгәмәгә катнаштырмады. Ятсындылар шикелле... Күпме генә такылдаса да армаган Гайфия:
 – Йәгез, дускайлар, биеп аякларны языйк әле! Туган көндә идән такталары сынмаса – язык ул, –дигәч, хуҗа, нигәдер, моңарчы ябык торган урта ишекне ачты.
 – Монда иркен дә, җиләс тә, кызлар, рәхәтләнеп тыпырдагыз, мин атка печән салам, – диде.

Шунда һәрнәрсәгә битараф мин сискәнеп «уяндым». Түрдәге диварда минем яшьлек сурәтем «балкый» иде. Югалган табылдык! Нишләп ул Азамат өендә, нишләп?!
 Әлисә таралып-киңәеп кикерде дә:
 – Азаматның ике катыны, берсе – чтинада, берсе – аякта, – диде. – Миңа өйләнгәндә рәсем бар иде инде. Көнләшәм дә кайчак чукынчыктан. Сиңа охшаган дигән итенә Азамат. Кая монда мин! Чү, Исмегөл, тач син ләса бу кызкаең, түлке тегесе яшьрәк кенә. Нукы, янәшә басыгыз. Чагыштырабыз!

 Бәхетем икән, Гайфия магнитофоннан бию көйләре эзли иде. Югыйсә ул сурәт белән минем туганлыкны бик тиз ачыклар иде.
 «Башым авырта» сылтавы белән ишеккә ыргылдым, һәм өйалдында әз генә Азамат белән маңгайга маңгай бәрелешмәдек.
 – Ашыкмале, Исмегөл. – Ир иңнәремнән тотты, ә мин чүп кебек кенә аның кулын кагып төшердем дә, тупас кына: «Хуш!» – дидем.

* * *
Тик йөрәк кенә аның белән хушлашмады. Ерак­лаш­­ты дип уйлаган хыялым әрнетеп-елатып яңадан кайтмакчы була иде. Менә әрәмәлек белән болын арасындагы сукмак... Ул бормалы-бормалы... Әйтер­сең, көтүче озын чыбыркысын җиргә селтәгән. Чыбык-чабык түшәп корылган алачык каршында...

Чү, печән чабып тирләгән бу ир-ат бабай түгел лә... Кем ул, кем?
 Нигә мин Азамат белән туган көнендә усал гына саубуллаштым икән? Йә, теге чакта озатмаган икән, шуңа турсаялар димени? Хатыны, шаяртып:
 – Агранумның басу саен башак иде, – дисә дә, шул түрдәге бердәнбер сурәт белән ике дистә ел яшәгән бит ул...

* * *
 Тирә-як яктырган төсле булды, чөнки ирнең ап-ак күлмәге караңгылыкны сыегайта иде.
 – Кич дисәм, төн... Йокламыйсың икән, Исмегөл...

Безнең капка төбендә такта эскәмия озын иде, Аза­мат шуның бер читенә төртелде. Аяк очымда бөгәр­ләнгән Алаколак, ризасыз гына чинап, оясына шылды.
 – Хатын әниләрендә. Биектау кызы ул. Сукыр кы­чыт­­кан төнәтмәсе кайнатсам, изелеп йоклыйм үзе. 
Ә син?
 – Күңелсез...

Минем җаным ыңгырашу көенә көйләнгән иде.

 – Һы, сез, шәһәр халкы, көтү-көтү оешырга гадәтләнгән шул. Монда тынлык әнә. Дөньяда сокланырлык нәрсә калмады дисәң – күк гөмбәзенә кара. Агроном вакытта төнлә басуда куна идем. Ятасың кояш кыздырган кайнар җирдә! Йолдызлар якын гына. Сузылсаң, учыңны пешерә, валлаһи.
 – Яшәү үзе күңелсез, – дип төзәттем. Бу минутларда эчемә җыелган сагыш, чәнчи-кадый, күңел яраларымны кыйный иде.
 – Яшәү ул – ярыш, – диде Азамат. – Без барыбыз да гомер чигенә табан йөгерәбез. Вәләкин беребезнең дә анда беренче барып җитәсе килми.
 – Рәхмәт, юаттың...
 – Аланда мәмрәп җиләк пеште. Хет тәгәрәп җый.
 – Мин җыеп биргәннәрен генә яратам.

Төн карасын «ашаган» ак күлмәк иясен яшьлегемә табан чигермәкче идем, ир кинаямне аңламады. 
Ул картайган иде...
 – Чапкан печәнне турыгызга аударам алайса. 

Шау җиләк ул, Исмегөл. 
 Юк, аңлады!
 – Нигә син качтың? – Бу кәкре сорау билгесе кайчандыр бер тураерга тиеш иде. – Башта мин сине клубта, аннары олы юлда көттем!
 – Әгәр озатсам – китми идең син, Исмегөл. 

Без бер-беребездән аерыла алмый идек. – Азамат һәр сүзен өзеп-өзеп әйтә иде. – Парижларда күргәзмәләр оештырырлык рәссам булмый идең син. Безне алай ук наданнардан чутлама, телевизор карыйбыз, гәзит укыйбыз. Синең хакта ишетәбез. Шушы күңелсез авылда бата идең син. Мужыт алай ук күңелсезләнмәс тә идең. Сыер савар идең, бакчада корт чүпләр идең, бәрәңге чәчәр идең. Минем аяк исе сеңгән оекларымны юар идең. Үзегезне сәнгать корбаны дисезме әле?

Мин дә корбан, яраткан кешемнән баш тарттым.
 Яшьлегемдәге исәр кыз үртәлеп кычкырды:
 – Сурәтемне кайтар!
 – Ул бит йөрәктә, Исмегөл. Кодрәтең җитсә – күкрәкне яр да ал, – диде Азамат, һәм башын артка чөеп, күккә текәлде. – Әкәмәт матур бу төнге күк йөзе!

* * *
 ...Иртәгесен капка төбенә ямь-яшел «келәм» тү-шәлгән иде. Җиләкле үлән! Әле чык бөртекләре дә кипмәгән! Татлы җимешләрне касәгә чемләп әнигә бирдем. Ул инде савыкты, Казан дия башлады. Танышларым бистәдәге йортыбыз өлгерде дип шалтыратты. Хәтта ки Алаколакка да оя бураганнар, дүрт аяклы дустым, әнә, сәфәргә кузгаласын сизгәндәй, ишегалдындагы машинамның тәгәрмәч­ләрен «чылата», үзенчә шәхси тамгасын сала иде. Кыскасы, мин кабат иҗади мохитемә кайта идем.
Ә нигә күңелдә сөенеч мәтәлчек атмый икән? Нигә? Һай, бу авылда минем хыялым адашып кала иде шул. Алачык... Аның каршында... Кем дип юри сорама, Исмегөл, сорама! Аякларын бөкләп Азамат утыра, Азамат!

 ...Ул безнең турыбыздан яшен тизлегендә узмакчы иде, кош кебек алдына атылдым. Ат, өркеп, алгы аякларын өскә күтәрде.
 – Таптала идең бит! – диде ир, тавышы дорфа иде, әмма мин рәнҗемәдем. Нихәтле генә каты кабыкка төренсә дә, ирнең җан сагышы күзеннән таша иде.
 – Йә, җиләк тәмлеме? – диде ул, атын туры бастырып.
 – Өзеп капкан бүтәнрәк...
 – Болындагыларын аю биеп измәгән әле. Әйдә, илтәм.
 – Төштән соң, яме! Көн эссе, җыйнак кына алачык ясап, мине көт.

Азамат та җир шарындагы миллионлаган җенестәшләре кебек гөнаһлы уйлар уйлап алдана иде. Ул минем теләгемне үзенчә шәрехләп:
 – Боер гына, Исмегөл, икебез генә сыярлык патша сарае төзим, – диде.

Авылдан кубарылабыз дигәндә генә кәгазь-каләмемне тотып каядыр ашыгуыма әни гаҗәплән­мәде. Әрәмәлек сукмагында мин чүәкләремне салдым һәм песи сыман йомшак кына басып, тал ышыгына чүгәләдем. Әкрен генә тирәкне араладым. Азамат болында иде. Нәкъ минем хыялымдагы күренеш!

Ул алачык каршында утыра. Көтә... Баш очында аллы-гөлле күбәләкләр куышып уйный. Ә ир, билгесезлеккә караган да – онытылган. Мәхәббәте ташып тулган шул ук егет күзләре, шул ук! Шәһәр биналарын ясаганда ташлар әз генә җанлансын дип, мин кеше сурәтләре «өсти» идем. Алар – исемсез, алар каядыр бара... Моны озак еллар инкяр итсәм дә, ул сыннар­ның һәркайсы Азаматка тартым иде.
«Әй син, – диде кемдер. – Кире борыл! Әгәр хәзер очрашсагыз, мине каралтасыз сез! Ак килеш җаныңда гына саклансам иде мин. Тимә, кайбер хыялларны чынбарлыкка күчерергә ярамый!»
Бу – миңа хыялым ялвара иде...

Төнлә болын тарафларыннан ат чаптырып төштеләр. Тояк тавышының кайтавазы йөрәгемә бәрелә иде.

Тәмам.

Нәбирә Гыйматдинова




Поделитесь с друзьями

© 2015-2019 Сетевое издание Сәхнә-Сцена.Все права защищены.

© ТАТМЕДИА. Все материалы, размещенные на сайте, защищены законом. Перепечатка, воспроизведение и распространениев любом объеме информации, размещенной на сайте, возможна только при наличии письменного согласия редакций СМИ.

Создано при поддержке Республиканского агентства по печати и массовым коммуникациям РТ.

Наименование СМИ: Сәхнә-Сцена (sahne.ru). Сайт зарегистрирован ФЕДЕРАЛЬНОЙ СЛУЖБОЙ ПО НАДЗОРУ В СФЕРЕ СВЯЗИ, ИНФОРМАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ И МАССОВЫХ КОММУНИКАЦИЙ (РОСКОМНАДЗОР). Свидетельство о регистрации СМИ ЭЛ № ФС77 – 69870 от 29.05.2017 г.

Учредитель СМИ: АО «ТАТМЕДИА». Адрес: 420066, Татарстан, г. Казань, ул. Декабристов д. 2

Адрес редакции: 420066, Татарстан, г. Казань, ул. Декабристов д. 2, 7 этаж.Телефон редакции +7 (843) 222-05-40 (1610), e-mail: saxna@mail.ru .

Главный редактор: Хуснутдинов Зиннур Зиятдинович (Зиннур Хуснияр).

О фактах коррупции просим сообщать по адресу saxna@mail.ru .

Антикоррупционная политика

Политика о персональных данных

Настоящий ресурс может содержать материалы 12+